حکومەتی هەرێمی كوردستان
SAT, 20 DEC 2014 03:05 Erbil, GMT +3

كورد و توركیا، گۆڕانى هاوكێشه‌كان

FRI, 20 APR 2007 02:18 | KRG.org

هاوكێشه‌كانى دۆزى كورد له‌ ناوچه‌ى رۆژهه‌لاَتى ناوه‌راستدا به‌ره‌و گۆرانكاریه‌كى گه‌وره‌ ده‌رِۆن. گرنگترینى ئه‌و هاوێشانه‌ سروشتى په‌یوه‌ندیه‌كانى نێوان كوردستانى عێراق و ده‌وله‌تى توركیایه‌. رووداوه‌كانى ئه‌و دوو هه‌فته‌یه‌ى رابردوو، به‌ تایبه‌تى دیداره‌كه‌ى جه‌نابى سه‌رۆكى كوردستان له‌گه‌ل كه‌ناڵى ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ و لێدوانه‌ هه‌ره‌شه‌ ئامێزه‌كانى ئه‌نقه‌ره‌ له‌ بابه‌ت ئه‌و دیداره‌ ‌و دواتریش، پێش چه‌ند رۆژێك، كۆبوونه‌وه‌ى ئه‌نجومه‌نى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى توركیا و هه‌ڵوێستى واشنتۆن و یه‌كێتیی ئه‌وروپا و حكومه‌تى عیراق له‌مه‌ر هه‌ره‌شه‌كانى تورك، هه‌ر هه‌موویان نیشانه‌ى حاشا هه‌ڵنه‌گرى ئه‌و گۆرانكاریه‌ بنه‌ره‌تیانه‌ن.
به‌هه‌رحاڵ ، دوا كۆبوونه‌وه‌ى ئه‌نجومه‌نى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى تورك كه‌ له‌ گه‌وره‌ به‌رپرسانى توركیا پێك دێت به‌ تایبه‌تى سه‌ركرده‌ى ستافى ئه‌ركانى توركى و سه‌ركرده‌ى هه‌ر سێ هێزى زه‌مینى و ئاسمانى و ده‌ریایى و نوێنه‌رى ده‌زگاى ئه‌منى ، سه‌ربارى سه‌ره‌ك كۆمارو سه‌ره‌ك وه‌زیرانى توركیا، له‌ هه‌لومه‌رجێكى سیاسی زۆر گرژ و توندو تیژدا به‌رێوه‌ چوو. دیار بوو ئه‌نقه‌ره‌ ده‌یویست له‌ رێگه‌ى ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ كاردانه‌وه‌و ئه‌گه‌ره‌كانى خۆى به‌رامبه‌ر به‌ قسه‌كانى جه‌نابى سه‌رۆكى كوردستان تاوتوێ بكات و شێوه‌ چاره‌یه‌كى سه‌ربازى بۆ كێشه‌ى كورد له‌ناو توركیا و له‌ كوردستانى باشووردا بدۆزێته‌وه‌. بۆیه‌ ، ئه‌نجامه‌كانى ئه‌وه‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌ ، ئه‌گه‌ر به‌ چاوى دیققه‌ت و لێ ووردبوونه‌وه‌ سه‌یر بكرێن و لییان بكۆلرێته‌وه‌ ، ئه‌وا چه‌ند راستییه‌كى زۆر بایه‌خدارمان له‌باره‌ى سیاسه‌تى توركیا ده‌خاته‌ به‌رده‌ست. هه‌روه‌ها شاره‌زاتریشمان ده‌كات له‌باره‌ى چۆنییه‌تى مامه‌ڵه‌ى ئه‌نقه‌ره‌ له‌گه‌ڵ كێشه‌ى كورد هه‌ر نه‌بێت له‌ كوردستانى عیراقدا . به‌م پێیه‌ ، ره‌نگه‌ وا سیاسه‌ت و گۆرانكارییانه‌ ئیشاره‌ت پێ بدرێت :

یه‌كه‌م، ئه‌نجامه‌كانى كۆبوونه‌وه‌كه‌ىتوركیا ده‌ریان خست كه‌ به‌راستى كورد، به‌ تایبه‌تى هه‌رێمى كوردستانى عیراق و سه‌رۆكایه‌تى جه‌نابى بارزانى ، ئه‌وه‌نده‌ قورسایی له‌ناو سیاسه‌تى ناوچه‌كه‌دا په‌یدا كردووه‌ كه‌ ئیتر وه‌ك راستییه‌كى سیاسى گه‌وره‌و به‌ توانا خۆى به‌سه‌ر شانۆى سیاسه‌تى ناوچه‌ییدا فه‌رز كردووه‌. تا پێش چه‌ند سالێك ، كێشه‌ى كورد له‌ ناوچه‌كه‌دا توانستێكى دیاریكراوى هه‌بوو له‌ بوارى كاركردنه‌ سه‌ر ره‌وتى واقیعه‌ سیاسیه‌كه‌ى ناوچه‌كه‌. به‌لام به‌هۆى ئه‌و سیاسه‌ته‌ ووردبینیانه‌ى له‌ماوه‌ى چوار سالى رابردوودا كورد له‌ عیراق و له‌سه‌ر ئاستى ناوچه‌یی و نێو ده‌وڵه‌تیدا په‌یره‌وى كرد ، ئێستا كێشه‌ى كورد به‌وه‌ شكاوه‌ته‌وه‌ كه‌ ببێته‌ راستییه‌كى حاشا هه‌ڵنه‌گر كه‌ ته‌نانه‌ت ده‌وله‌تێكى وه‌كو توركیاش نه‌توانێت نكۆلى لىَ بكات هه‌تا ئه‌گه‌ر ئه‌و نكۆڵى لىَ نه‌كردنه‌ شێوه‌ى هه‌ره‌شه‌ و گوره‌شه‌ى سه‌ربازیش بگرێته‌ خۆى . راسته‌، كۆبوونه‌وه‌كه‌ى ئه‌نقه‌ره‌ خۆى له‌ قه‌ره‌ى هیچ جۆره‌ گفتوگۆیه‌كى سیاسی نه‌دا له‌گه‌ڵ كوردى عیراق بۆ چاره‌سه‌ر كردنى كێشه‌ى په‌یوه‌ندییه‌كان . به‌ڵكو زۆرتر به‌ زمانى هه‌ره‌شه‌ باس له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ كرا به‌ تایبه‌تى له‌و كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییه‌ى سه‌ركرده‌ى ستافى له‌شكرى توركیا له‌ دواى كۆ بونه‌وه‌كه‌ ئه‌نجامى دا . به‌لاَم، به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى چاودێرانى سیاسی ده‌توانن ئه‌وه‌ بڵین كه‌ مادامه‌كى چاره‌سه‌رى سه‌ربازى له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا سه‌رى نه‌گرت، ئه‌وا بێگومان ئه‌نقه‌ره‌ له‌ماوه‌ى داهاتووا ده‌كه‌وێته‌ خه‌مى ئه‌وه‌ى به‌ شێوه‌ى گفتوگۆ له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تى سیاسی كورد كێشه‌كانى چاره‌سه‌ر بكات. خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌نقه‌ره‌ كارێكى له‌و بابه‌ته‌ بكات ئه‌وا بێگومان قازانجێكى زۆر به‌ خۆى و هه‌لو مه‌رجى ناوه‌خۆ و سیاسه‌تى ده‌ره‌وه‌ى ده‌گه‌یه‌نێت پێش ئه‌ه‌ى به‌ كوردى بگه‌یه‌نێت.
ئه‌وه‌ى راستى بێت توركیا چاوه‌رێى ئه‌وه‌ نه‌بوو ئه‌مریكا و ده‌وله‌ته‌ ئه‌وروپییه‌كان و حكومه‌تى عیراق به‌و شێوه‌ روون و ئاشكرایه‌ به‌رپه‌رچى هه‌ره‌شه‌ سه‌ربازییه‌كان بده‌نه‌وه‌. به‌م به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ و هه‌لوێستى نه‌گۆرى جه‌نابى سه‌رۆكى كوردستان و ئه‌و هه‌لایسانه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ى له‌ ده‌ورى قسه‌كانى جه‌نابى سه‌رۆكدا دروست بوو، كاردانه‌وه‌یان ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ له‌ دوا ئه‌نجامدا له‌ غه‌یرى روو كردنه‌ شێوازى دایه‌لۆگ و گفتوگۆى راسته‌وخۆ هیچى دیكه‌ له‌به‌ر ده‌ست نه‌مێنێته‌وه‌، پێویسته‌ ئیشاره‌ت به‌وه‌ش بكرێت كه‌ جه‌نابى سه‌رۆكى حكومه‌تى هه‌رێمى كوردستان نێچیرڤان بارزانى له‌ناو هۆلى په‌رله‌مان و له‌و كۆنگره‌ رۆژنامه‌وانییه‌ى رۆژى 14ى ئه‌م مانگه‌ ( نیسان ) به‌ ستى زۆر راشكاوانه‌ ده‌ستى له‌سه‌ر كرۆكى ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ داناو بانگى توركیا ى كرد بۆ دیالۆگ و ته‌ئكیدى له‌وه‌ كردووه‌ كه‌ له‌ غه‌یرى دایه‌لۆگ هیچ رێگه‌ چاره‌یه‌كى دیكه‌ نیه‌ له‌ به‌رده‌م توركیادا بۆ ئاسایى كردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندیه‌كانى له‌گه‌ڵ حكومه‌تى كوردستان. ئه‌وه‌ى راستى بێت ئه‌م جۆره‌ بانگ هه‌ڵدانه‌ى سه‌رۆكى حكومه‌ت ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ سه‌ركردایه‌تى كورد به‌ لێهاتووییه‌وه‌ ره‌فتار به‌رامبه‌ر به‌ر ووداوه‌كان ده‌كات و ده‌یه‌وێت كه‌ش و هه‌وا رووداوه‌كانى ئێتا بۆ قازانجى كورد و تورك و میلله‌تانى ناوچه‌كه‌ و مه‌سه‌له‌ى دیموكراسى و ئاشته‌وایى به‌كار بهێنێت.

دووه‌م، ئه‌نجامه‌كانى ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌و ته‌واوى رووداوه‌كانى پاشتریش ، ئه‌وه‌یان ده‌رخست كه ‌كورد نه‌ك هه‌ر وه‌كو راستییه‌كى سیاسییه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا هاتۆته‌پێش، به‌ڵكو بۆته‌ راستیه‌كیش كه‌ توانستى به‌كارهێنانى شێوازى فشارى سیاسی هه‌بێت له‌گه‌ڵ به‌رامبه‌ره‌كه‌ى دا. ئه‌گه‌ر وردتر له‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بروانین ئه‌وا ده‌توانین بلێین مورد له‌مه‌ودوا بازنه‌ى جولانه‌وه‌ى له‌ناو جیهانى سیاسه‌تدا فراوانتر بووه‌و بۆ ئه‌و فشاره‌ش كوردى عیراق و ته‌واوى میله‌تى كورد ئاماده‌ن پشتگیریی سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌یان بكه‌ن نه‌ك هه‌ر له‌به‌ر حكومه‌تێكى وه‌كو عیراق به‌ڵكو له‌به‌رامبه‌ر ده‌وله‌تێكى گه‌وره‌ و به‌هێزى وه‌كو توركیاش. شایه‌نى باسه‌ فشارى سیاسی یه‌ك له‌ چه‌كه‌ كاریگه‌ره‌كانى خه‌باتى سیاسی و دیپلۆماسی. ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ى بوارى روو كردنه‌ ئه‌و فشاره‌ى هه‌بێت ماناى وایه‌ له‌ هه‌ڵكه‌وته‌یه‌كى سیاسی به‌هێز دایه‌و تواناى وه‌ده‌ست خستنى به‌شى زۆرى مافه‌كانى هه‌یه‌.
كۆبونه‌وه‌كه‌ى توركیا ده‌ریخست كه‌ كورد به‌هێزه‌و هه‌ق وایه‌ قه‌ت خۆى به‌ لاواز پیشان نه‌دات و وه‌ك هه‌ر حه‌قیقه‌تێكى گرنگ باوه‌رى به‌ به‌كارهێنانى فشارى سیاسی هه‌بێت و ئیتر له‌ولێكدانه‌وه‌ نه‌خۆشه‌ خۆى رزگار بكات كه‌ پێی وایه‌ هه‌گبه‌ى كورد هه‌گبه‌یه‌كى به‌تاڵه‌ و هیچى ئه‌وتۆ تێدا نیه‌ بۆ روو كردنه‌ سیاسه‌تى به‌كارهێنانى فشارى سیاسی. ئه‌م راستییه‌ گۆرانكاریه‌كى گه‌وره‌یه‌ له‌ بوارى سیاسه‌تى كورد دا ده‌بێت له‌مه‌و دوا بابه‌تى پێ بدرێت.

سێیه‌م، توركیا ده‌وله‌تێكه‌ تا سه‌ر ئێسقانه‌كانى وابه‌سته‌ى ئه‌مریكا و سیاسه‌ته‌انى ئه‌مه‌ریكایه‌ . ئه‌ندامی هاوپه‌یمانێتى ناتۆو دۆستى ستراتیژى ئه‌مه‌ریكا و ده‌وڵه‌تانى ئه‌وروپایه‌. نزیكه‌ له‌ چوونه‌ ناو یه‌كێتى ئه‌وروپى. بۆیه‌ هه‌ر كاتێك واشنتۆن گلۆپى سه‌وزى بۆ دانه‌گیرسێنێت، ئه‌و ولاَته‌ ئه‌گه‌رچى ده‌وڵه‌تێكى عیناد و سه‌ركێشه‌ به‌لاَم هێشتا هه‌ر ده‌سته‌وه‌ستانه‌ له‌وه‌ى بتوانێت هه‌نگاوێكى تاكره‌وانه‌ بنێت. دیاره‌، ئه‌نقه‌ره‌ ده‌رسى له‌ كرده‌وه‌ سه‌ربازییه‌كه‌ى ده‌رهه‌ق به‌ دوورگه‌ى قوبرس ساڵى ( 1974) وه‌رگرتوه‌و ده‌زانێت هه‌نگاوه‌ سه‌ربازیه‌ تاكره‌وه‌كانى چه‌ند به‌ قورس و گرتن بۆى ته‌واو ده‌بن. ئه‌نقه‌ره‌ ئه‌و كۆبوونه‌وه‌ى سازدا به‌ مه‌به‌ستى ئه‌وه‌ بوو بریارێك له‌باره‌ى هێرش كردنه‌ سه‌ر كوردستانى باشوور وه‌ربگرێت . به‌لاَم ئه‌مه‌ریكا گلۆپى سه‌وزى بۆ دانه‌گیرساند . بگره‌ به‌ ئاشكراش ئه‌وه‌ى راگه‌یاند كه‌ رێگا نادات له‌شكرى تورك هێرش بكاته‌ سه‌ر كوردستانى عیراق و سه‌ر پێگه‌كانى ( په‌كه‌كه‌ ) له‌ ناوچه‌ شاخاویه‌كانى سه‌ر سنووردا . ئه‌م هه‌لوێسته‌ى ئه‌مه‌ریكا و دواتریشى یه‌كێتى ئه‌وروپى و رێكخراوه‌ جیهانییه‌كان و حكومه‌تى عیراق به‌رامبه‌ر هێرشى سه‌ربازى تورك بۆ یه‌كه‌مجار بوو و وابه‌ئاشكراو راشكاوى رابگه‌یه‌نرێت. دیاره‌ سیسه‌تمه‌داران و گه‌وره‌ ئه‌فسه‌رانى ئه‌نقه‌ره‌ زوو له‌ په‌یامه‌كه‌ى ئه‌مه‌ریكا گه‌یشتن . بۆیه‌ وازیان له‌ هه‌ره‌شه‌ كردنى سه‌ربازى بۆ سه‌ر كوردستانى عیراق هێناو كه‌وتنه‌ باسكردنى سزاى ئابوورى . بێگومان، ئه‌م رێگا چاره‌یه‌ش ره‌نگه‌ سه‌ر نه‌گرێت چونكه‌ ئه‌مه‌ریكا و ئه‌روپا كێشه‌ى گه‌وره‌یان له‌گه‌ڵ دیمه‌شق هه‌یه‌ و جار جار باس له‌ سزا ى نێوده‌وڵه‌تیش ده‌كه‌ن به‌رامبه‌ر به‌و ده‌وله‌ته‌ عه‌ره‌بیه‌ .
ئه‌م حاله‌ته‌، راستییه‌كى گه‌وره‌ ده‌رده‌خات ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تورك به‌بێ موافه‌رقه‌تى واشنتۆن ناتوانێت هیچ جۆره‌ هێرشێك بكاته‌ سه‌ر كوردستانى باشوور چ سه‌ربازى و چ ئابوورى . جا له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌مه‌ریكا هاوپه‌یمانێكى به‌هێزى كوردى عیراقه‌ و زۆر هیواى به‌ رۆلى كورده‌ له‌ مه‌سه‌له‌ى پاراستنى سه‌قامگیرى كوردستان و عیراق و مه‌سه‌له‌ى دامه‌زراندنى دیموكراسى له‌ عیراقدا، بۆیه‌ نایه‌وێت به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌ تورك و نه‌ ئێران و نه‌ هیچ هێزێكى دیكه‌ پشێوى له‌ كوردستان دروست بكات.ئه‌مه‌ نه‌ك هه‌ر راسته‌ ، به‌لكو یه‌ك له‌ سیاسه‌ته‌ زۆر جدى و به‌هێزه‌كانى ئه‌مه‌ریكا یه‌ بۆ یه‌ ، لێره‌شدا كورد له‌ پێگه‌یه‌كى به‌هێزه‌، بگره‌ به‌هێزتریش ده‌بێت ئه‌گه‌ر خۆى له‌ دوژمنیاه‌تى كردنى چه‌كدارانه‌ى تورك بپارێزێت.

چواره‌م، له‌ دواى رزگار كردنى عیراق له‌ ده‌ستى رژێًمى پێشوو و ، ئاسۆیه‌كى تازه‌ له‌ناو چه‌كه‌دا كراوه‌ته‌وه‌. یه‌ك له‌ ره‌گه‌زه‌ تازه‌كانى ئه‌ ئاسۆیه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌مه‌ریكا به‌ته‌مایه‌ پشتگیرى عیراق كوردستان و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بكرێت توركیاش بۆ ئه‌وه‌ زامن بكات كه‌ ( په‌كه‌كه‌) له‌ حیزب و رێكخراوێكى توند ره‌وى ، به‌ قسه‌ى تورك و ئه‌مه‌ریكییه‌كان تیرۆرست و چه‌كداریه‌وه‌ بگۆرن به‌ حیزب و رێكخراوێكى میانره‌وى ئه‌وتۆ كه‌ توانستى به‌شدارى پرۆسه‌ى سیاسی هه‌بێت له‌ توركیادا، هه‌روه‌ها هێزێكى یاریده‌ده‌ریش بێت له‌بوارى شه‌رى دژى تیرۆر له‌ ناوچه‌كه‌دا . بۆیه‌، ئه‌مه‌ریكییه‌كان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نین به‌ هێرشى سه‌ربازى چاره‌سه‌رى كێشه‌ى كورد بكرێت له‌ناو توركیا و ده‌روه‌شیدا. بگره‌ باوه‌ریان وایه‌ چه‌ك توانستى شاره‌سه‌رى كێشه‌ى كوردى نییه‌. عیراق چاكترین نموونه‌یه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌. ته‌نانه‌ت ، به‌راى واشنتۆن ، نابێت ئءه‌نقه‌ره‌ روو له‌ هێرشى سه‌ربازى بكات بۆ سه‌ر پێگه‌كانى ( په‌كه‌كه‌) له‌ ناوچه‌ سنوورییه‌كانى كوردستانى باشووریش. ئه‌گ ر چاره‌سه‌رێ:ى بوێت له‌م بواره‌دا ئه‌وا ده‌توانێت له‌ رێگه‌ى گفتوگۆ له‌ گه‌لڕ كورد و عیراقییه‌كان ئه‌و چاره‌سه‌ر بدۆزرێته‌وه‌. هه‌ر بۆیه‌، واشنتۆن له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنى كۆبوونه‌وه‌ سوپاییه‌كه‌ى توركیا ئه‌وه‌ى راگه‌یاند كه‌ رازى نییه‌ مه‌سه‌له‌ى پێگه‌كانى په‌كه‌كه‌ له‌ كوردستانى عیراق به‌ چه‌ك و هێرشى سه‌ربازى چاره‌سه‌ر بكرێت . ئه‌وه‌ش له‌ راستیدا واى كرد كۆبوونه‌وه‌كه‌ى ئه‌فسه‌رانى تورك مه‌سه‌له‌ى بریارى وه‌رگرتنى هێرشى سه‌ربازى بۆ سه‌ر ( په‌كه‌كه‌) ته‌سلیم به‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مانى توركیا بكات و بلێت ئه‌و بریاره‌ له‌لاى ئێمه‌ نییه‌ به‌لكو له‌لاى ده‌زگاى سیاسی ئه‌نقه‌ره‌ یه‌ . ئه‌مه‌ش جۆرێك له‌ خۆكشانه‌وه‌ و پاشه‌ كشه‌یه‌ له‌ بوارى شه‌رى راسته‌خۆى( په‌كه‌كه‌) له‌ كوردستانى عیراقدا. ره‌نگیشه‌ ئه‌م هه‌نگاوه‌ له‌ ژێر فشارى ئه‌مكه‌مریكا زۆرتر به‌ره‌و پێشه‌و بچێت به‌و مه‌رجه‌ى ( په‌كه‌كه‌) و بزووتنه‌وه‌ى سیاسی كوردستانى باكو ربه‌ زیره‌كى له‌ به‌رامبه‌ریدا بجولێنه‌وه‌.

پێنجه‌م، دوا كۆبونه‌وه‌ى ئه‌نجومه‌نى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌ى تورك راستییه‌كى دیكه‌ى ده‌رخست له‌باره‌ى یه‌كێتى نه‌ته‌وى كورده‌وه‌ . له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا هه‌ردوو كه‌سه‌له‌ى كوردى باشوور و باكوور به‌یه‌كه‌وه‌ باسكرا. جاران ته‌نها كورد خۆى باسى له‌ نه‌ته‌وه‌ى خۆى ده‌كرد و هه‌وڵى ده‌دا له‌بوارى رۆشه‌نبیرى و له‌ هه‌ندێك په‌یوه‌ندیدا پارچه‌كانى دیكه‌ى كوردستان له‌ ده‌ورى دروشم و پێگه‌ى نه‌ته‌وه‌یدا كۆبكاته‌وه‌. به‌لاَم له‌ ئه‌نجامه‌كانى ئه‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌ ده‌ركه‌وت كه‌ نه‌ك ته‌نیا كورد خۆى به‌ڵكو دوژمنانى كوردیش ئیتر حیساب بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌م میللته‌ یه‌ك نه‌ته‌وه‌ و یه‌ك ئامانجه‌ . ره‌نگه‌ لێره‌و له‌وآ له‌ناو كورد خۆى خه‌لك هه‌بن هه‌لوێستى لاوانز بنوێنن و له‌ چاوێكى غه‌یره‌ كوردییه‌وه‌ سه‌یرى رووداوه‌اكان بكه‌ن. به‌ڵام دوژمنانى كورد به‌ پپێچه‌وانه‌ى ئه‌و كه‌سانه‌ ، پێیان وایه‌ كورد یه‌ك كورده‌ . ئه‌مه‌ خۆى له‌ خۆیدا گۆرانكارییه‌كى تازه‌یه‌ و بۆ یه‌كه‌مجار به‌و روونییه‌ ده‌ر ده‌كه‌وێت . بۆیه‌ ده‌بێت میلله‌ت ىكورد لێَى وودببێته‌وه‌و هه‌وڵى به‌هێز كردنى ئه‌و ره‌گه‌ تازه‌یه‌ى بدات.

شه‌شه‌م، روو داوه‌كانى ئه‌م دوواییه‌ى توركیا ئه‌و راستییه‌ ده‌رده‌خه‌ن كه‌ ئه‌م وولاَته‌ توشى قه‌یرانێكى گه‌وره‌ هاتووى مه‌سه‌له‌ى هه‌لبژاردنى په‌رله‌مان و حكومه‌ت و سه‌ره‌ك كۆمار یه‌ك له‌ جومگه‌كانى ئه‌و قه‌یرانه‌یه‌ . سه‌رۆك وه‌زیرانى توركیا ره‌جه‌ب ته‌یب ئۆردوگان ده‌یه‌وێت خۆى بۆ پۆستى سه‌ركۆمار هه‌لبژێرێت . به‌لاَم پێده‌چێت ده‌زگاى سه‌ربازى و سیاسی له‌ توركیا دا به‌وه‌ رازى نه‌بن سه‌ركۆمارێكى ئیسلامى ئه‌و پۆسته‌ وه‌ربگرێت له‌و لاوه‌ ئۆردۆگان جێگه‌یه‌كى بۆ خۆى كردۆته‌وه‌ له‌ناو خاكى توكیا به‌لاَم نایه‌وێت ئه‌و جێگایه‌ى له‌ ده‌ست بچێت به‌هۆى رووبه‌رووبونه‌وه‌ى له‌گه‌ڵ ده‌زگاى سوپا. له‌ولاوه‌ كێشه‌ى توركیا له‌گه‌ڵ یه‌كێتى ئه‌وروپا تادێت گه‌وره‌تر و ئالۆزتر ده‌بێت به‌تایبه‌تى دواى ئه‌وه‌ى كاندیده‌كانى فه‌ره‌نسا بۆ پۆستى سه‌ركۆمار به‌ ئاشكرا رایگه‌یاند كه‌ رزاى نین توركیا له‌و یه‌كێتییه‌ دا وه‌ربگیرێت. لێره‌دا، سوپا ئۆردۆگان به‌ به‌رپرس ده‌زانێت له‌وه‌ى به‌هۆى سیما ئیسلامییه‌كه‌ى رێگه‌ى له‌ وولاَته‌كه‌ى گرتووه‌ له‌وه‌ى كه‌ بگاته‌ ئه‌وروپا. ئۆردۆگانیش له‌لاى خۆیه‌وه‌ ده‌زگاى سوپا به‌وه‌ تاوانبار ده‌كات كه‌ ده‌سه‌لاته‌ گه‌وره‌كه‌ى سوپا رێگرى راسته‌قینه‌یه‌.
هه‌ر له‌ناو ئه‌و كه‌ین و به‌ینه‌دا كێشه‌ى كوردیان هێناوه‌ته‌ پێش . ئۆردوگان ده‌یه‌وێت له‌ رێگه‌ى هه‌ره‌شه‌و ده‌نگى بڵند له‌ ئاست گه‌لى كورد متمانه‌ى سوپا بۆ خۆى رابكێشێت تا به‌ كاندید كردنى بۆ پۆستى سه‌رۆك كۆمارى رازى بێت. له‌لایه‌كى دیكه‌، ده‌زگاى سوپا ده‌یه‌وێت له‌ رێگه‌ى دنه‌دانى گیانى شه‌رانگێزى له‌به‌رامبه‌ر به‌ كورد و وروژاندنى مه‌سه‌له‌ى كه‌ركووك و مادده‌ى 140 و گه‌وره‌ كردنى ترس له‌ ده‌وله‌تى كوردى، پێگه‌ى خۆى به‌هێز بكاته‌وه‌. ئامانجه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كترى ته‌با نین. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر توركیا به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر خۆ دور گرتن له‌ دایه‌لۆگ و چاره‌سه‌رى ئاشتیانه‌ى كێشه‌كان له‌گه‌لڕ كورد ره‌نگه‌ زیانێ:ى گه‌ره‌ى لىَ بكه‌وێت . خۆ ئه‌گه‌ر كێشه‌كه‌ش به‌ره‌و شه‌رِ رۆیشت ئه‌وا نه‌ك هه‌ر سیاسه‌تى توركى ، بگرى ئابوورى و شیرازه‌ى ناوخۆى ده‌وله‌تى تورك ره‌نگه‌ دووچارى مه‌ترسیه‌كى گه‌وره‌ بێنه‌وه‌.
به‌هه‌ر حاڵ ، ئه‌نجامه‌كانى كۆبوونه‌وه‌ى ئه‌نقه‌ره‌ و هه‌لوێست و قسه‌و هه‌ره‌شه‌كانى ئه‌نقه‌ره‌ ئه‌وه‌ى ده‌رخست كه‌ هێشتا ده‌وله‌تى تورك له‌ زمانى دیموكراسى تێناگا و پێگه‌ى فیكرى و سیاسه‌تى شۆڤێنى له‌و ولاَته‌دا هێشتا به‌ هێزه‌ . به‌لاَم له‌هه‌مان كاتدا ئه‌و راستییه‌شى ده‌رخست كه‌ ده‌بێت كورد هه‌ولى ئه‌وه‌ بدات له‌ رێگه‌ى خه‌باتى سیاسی و دایه‌لۆگ و كارى دیبلۆماسیه‌وه‌ هه‌ولى دوورینه‌وه‌ى ئه‌و به‌رهه‌مه‌ سیاسییانه‌ بدان كه‌ سه‌رۆكى كوردستان به‌ هۆى تێگه‌یشتنه‌ وورده‌كه‌ى له‌ سیاسه‌ت و گۆرانكارییه‌كانى ناو ده‌وڵه‌تى توركیا باسیان لێوه‌ ده‌كات. ئێستا هاوكێشه‌كانى كورد و تورك زۆر له‌ جاران به‌ هێزتره‌. ئه‌مه‌ش یه‌ك له‌ گۆرانكاریه‌ سیاسییه‌ گه‌وره‌كانى ئه‌م چه‌ند ساله‌ى دواییه‌ و قازانجى زۆرى بۆ كورد ده‌بێت ئه‌گه‌ر ژیرانه‌ ره‌فتارى له‌به‌رامبه‌ر بكرێت.